|
يکی از مشکلاتی که
همواره با مقوله های ارزيابی، برنامه ريزی و اجرای طرحها در بخشهای عمومی
و غير انتفاعی (در سطح خرد) و برنامه های توسعه بعنوان مجموعه ای از
اينگونه طرحها (در سطح کلان) همراه است، پيچيدگی و در بسياری موارد، عدم
امکان اندازه گيری نتايج(ستانده ها) و تبعات ناشی از اجرای آنها (به دليل
کيفی بودن نتايج) می باشد. لذا سنجش ميزان کارايي و بهره وری عوامل توليد
و نقش نحوه مديريت و نظارت در تحقق اهداف از پيش تعيين شده در اينگونه
موارد بسيار دشوار است.
هدف اصلی از اين رساله،
ارائه روشی است که بتواند تا حدود زيادی پاسخگوی مشکل فوق الذکر باشد.
همچنين، بدليل تفاوتهای فاحش اهداف نظام جمهوری اسلامی ايران با ساير
نظامهای حکومتی در جهان، روشهای مرسوم سنجش کارايي بخش های عمومی و
غيرانتفاعی نمی توانند پاسخگوی نيازهای داخلی باشند. روش پيشنهادی به
گونه ای تدوين گرديده است که در بعد کلان، قابليت سنجش کارايي دستگاهها و
نهادهای موضوع قانون بودجه کشور در تحقق انواع اهداف نظام جمهوری اسلامی
ايران (شامل اهداف اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی) را نيز داشته باشد.
تکنيک مورد استفاده در
اين رساله، مبتنی بر روش ابداعی فارل است که از جمله روشهای ناپارامتريک
تخمين توابع توليد مرزی کارا، با استفاده از مقادير مشاهده شده نهاده ها
و ستانده ها می باشد. درواقع اين روش، بر تخمين يک سطح محدب از مقادير
مشاهده شده نهاده ها توسط دنباله ای از مدلهای برنامه ريزی خطی استوار
است. تاکنون بیشترين کاربرد روش فوق در بخشهای کشاورزی و صنعت بوده است و
طبق بررسيهای انجام شده، رساله حاضر اولين مورد بکارگيری اين روش در امر
ارزيابی و سنجش کارايي برنامه های توسعه می باشد. اين مهم، با درآميختن
روش فارل با تعريف شاخص توسعه انسانی که توسط برنامه عمران ملل متحد
ارائه گرديده و از جمله شاخصهای تلفيقی می باشد، ميسر گرديده است.
همچنين، به منظور بهتر
نماياندن نحوه کاربرد عملی روش پيشنهادی و طی يک مطالعه موردی، ميزان
کارايي برنامه پنجساله اول توسعه اقتصادی- اجتماعی و فرهنگی جمهوری
اسلامی ايران در ارتقای سطح توسعه انسانی کشور و در قالب "امور" و "فصول"
موضوع آن مورد ارزيابی قرار گرفته است. نتايج حاصل، حاکی از آن است که در
قالب "امور"، امور اقتصادی کاراترين و امور عمومی ناکاراترين امور و در
قالب "فصول"، فصلهای کشاورزی و منابع طبيعی، بازرگانی و عمران شهرها از
نظر ارتقای سطح توسعه انسانی کشور کاراترين فصول بوده و فصل ساختمانها و
تأسيسات دولتی ناکارا ترين فصل در اين زمينه بوده است. |
